18/10/2026

Bài THÍCH NHUẬN HÙNG

Trên đời này, có những con đường ta đi bằng đôi chân, và cũng có những con đường chỉ có thể đi bằng sự tỉnh thức của tâm hồn mà thôi. Đường đi thường hướng ta ra phía trước, về những miền đất chưa biết đến, hay những ước vọng chưa thành. Còn lối về lại đưa ta trở về với chính mình, nơi bình yên mà nó đã đứng đó từ rất lâu, chỉ vì ta mải miết kiếm tìm nên không nhận ra được.

Đời người giống như một con đường dài giữa buổi sớm mai nhiều sương mù bao phủ. Khi còn trẻ, ta thường nghĩ rằng hạnh phúc nằm ở phía trước: Một sự thành công, một tình yêu, một mái nhà, và sự hiên ngang trên danh vọng. Ta bước thật nhanh, đôi khi chạy, đôi khi chen lấn, sợ rằng chỉ cần chậm lại một chút thì người khác sẽ đi trước mình, làm những việc hơn mình. Nhưng càng đi xa, ta càng hiểu rằng đường đời không phải một cuộc đua. Có những người đi rất nhanh nhưng lòng vẫn lạc. Có những người bước chậm, lặng lẽ như một chiếc lá rơi, nhưng lại biết mình đang đi về đâu! Và có định hướng hẳn hoi.

Đường đi vì thế không chỉ là khoảng cách từ nơi này đến nơi khác. Đường đi còn là những va chạm, mất mát, được–thua mà cuộc đời trao cho mỗi người. Có khi một lần thất bại lại mở ra một lối đi mà thành công chưa từng chỉ cho ta thấy. Có khi một cuộc chia tay tưởng như là dấu chấm hết, nhưng về sau ta mới nhận ra đó là cánh cửa đưa mình trở về với sự trưởng thành. Cuộc đời giống như dòng sông: không phải khúc quanh nào cũng đưa ta lạc hướng; đôi khi chính khúc quanh làm nên vẻ đẹp của hành trình.

“Ví phỏng đường đời bằng phẳng cả, anh hùng hào kiệt có hơn ai.
Khó khăn là lẽ thường của cuộc đời, vượt khó là lẽ sống của con người.” (Phan Bội Châu)

Nếu đường đi là hành trình hướng ngoại, thì lối về là hành trình hướng nội. Ta có thể đi qua rất nhiều thành phố, gặp rất nhiều người, sở hữu rất nhiều thứ, nhưng nếu chưa từng quay về nhìn lại tâm mình, ta vẫn có thể là một người xa lạ với chính mình.

Thiền cũng bắt đầu từ khoảnh khắc ấy: dừng lại. Không cần chạy trốn thế giới, cũng không cần phủ nhận những buồn vui đang có. Chỉ cần ngồi xuống, thở một hơi thật chậm và nhìn sự việc như nó đang là.

Trong sự tĩnh lặng, ta nhận ra lòng mình từng có quá nhiều phán xét. Ta trách người vì một câu nói, giận đời vì một bất công, trách bản thân vì những điều không thể thay đổi. Nhưng khi nhìn sâu hơn, ta hiểu rằng mỗi người đều đang bước trên một con đường riêng, mang theo những vết thương riêng, một nghiệp lực riêng không ai giống ai. Người khác không thể nhìn thấy. Người làm ta tổn thương có thể cũng đang đau. Người khiến ta thất vọng có thể cũng đang loay hoay với những gì bất an của họ.

Từ đó, bao dung không còn là một sự ban ơn. Bao dung là hiểu rằng con người vốn không hoàn hảo. Bao dung với người khác cũng là một cách trả tự do cho chính mình. Khi ta cứ giữ mãi một nỗi giận, người kia có thể đã bước đi, còn ta vẫn đứng lại trong căn phòng của quá khứ. Tha thứ không nhất thiết có nghĩa là quên đi điều đã xảy ra, mà là không để điều ấy tiếp tục điều khiển tâm hồn mình.

Có lẽ, lối về đẹp nhất không phải là trở về một nơi chốn, mà là trở về một tâm thế bình an. Sau bao nhiêu được mất, ta học cách nhẹ nhàng hơn với cuộc đời. Sau những lần tổn thương, ta không nhất thiết phải trở nên lạnh lùng; ta có thể trở nên sâu sắc và bao dung hơn. Sau những tháng năm đi tìm câu trả lời ở bên ngoài, ta chợt nhận ra câu trả lời vẫn nằm bên trong. Tâm ta một khoảng lặng rất gần.

Đường đi vẫn còn dài. Phía trước có thể vẫn có mưa, có nắng, có những ngã rẽ không thể đoán trước. Nhưng nếu trong lòng có một lối về, ta sẽ không còn quá sợ lạc đường. Bởi cuối cùng, điều quan trọng không phải ta đã đi được bao xa, mà là sau tất cả những con đường, ta có còn nhận ra chính mình hay không.

Đang mãi mê thả hồn trên trang giấy trắng, bỗng có tiếng “tích, tích” nho nhỏ trong chiếc điện thoại cầm tay. Phản xạ tự nhiên cầm lên liền. Thì ra là không hẹn mà gặp thầy Chúc Hiền người bạn đồng tu, trẻ tuổi tâm hồn phóng khoáng thơ văn dạt dào, tặng bài thơ “Lối Về” đến TT. Thích Nhuận Hùng!

Xin được chia sẻ cùng quý vị yêu văn thơ:

Lối về gió thoảng nắng vàng rơi
Hoa lá lung lay cánh mỏng rời
Thế sự vô thường cơn rỡn mộng
Trò đời hữu hạn cuộc rong chơi
Tham sân rũ bỏ an muôn kiếp
Phẫn hận lìa xa nhẹ một đời
Lẽ thật vun trồng thôi đắm muộn
Thanh bình tĩnh tại tháng năm trôi.
(Trúc Nguyên-Thích Chúc Hiền, trụ trì Tu Viện An Lạc, Ventura, 2026)

Và có khi, con đường xa nhất của một đời người lại chính là con đường trở về, trở về với sự bình an, với lòng bao dung, và với một tâm hồn biết mỉm cười trước những đổi thay vô thường. Dẫu sao, thế giới vẫn còn có mầu xanh của cây lá, thi vị với những gì mình yêu chuộng, xa lìa viễn cảnh tranh giành lẫn nhau. Tiếp tục mãi mãi trên con đường chông gai, nhưng lối về vẫn mãi an lành nơi nơi.

(11/8/2026, Santa Ana)⧫