Bài CHƠN HIỀN TUỆ

Nhà võ sĩ đạo Yamauchi Kazutoyo xây lâu đài Kochi-jo từ năm 1601 đến 1611 trên ngọn đồi Otakayama ở thành phố Kochi phía nam nước Nhật bản. Được bảo vệ bởi hai con sông Kagami và Enokuchi nên lâu đài Kochi giữ một địa thế thuận lợi cho đến khi bị thiêu rụi trong một trận cháy năm 1727. Rồi mãi đến 22 năm sau lâu đài mới được trùng tu lại theo kiến trúc thời Edo, một trong mười hai lâu đài xưa còn tồn tại ở Nhật, và được xếp vào danh sách di sản văn hóa và lịch sử quốc gia.

Từ cổng Otemon ngoài xa, để vào đến bên trong lâu đài phải leo hơn 160 bậc thang đá dày, mỏng, dài, ngắn khác nhau, để làm chậm bước tiến của kẻ xâm nhập. Cuối cùng, ẩn mình sau một khúc quanh là cổng đá kiên cố rồi mới đến chiếc tháp phòng thủ đồ sộ xây bằng hai loại gỗ tuyết tùng và gỗ bách hương. Trước khi vào bên trong tháp, du khách phải cởi giày rồi leo thêm năm chiếc cầu thang thẳng đứng bề ngang chỉ vừa đúng một người. Ở mỗi tầng đều có trưng bày các hiện vật lịch sử. Đến tầng cao nhất, bước qua khung cửa nhỏ thì trước mặt là cả một bầu trời xanh như nhắc mọi người chậm bước lại để hít thở không khí trong lành và ngắm toàn cảnh thành phố lác đác hoa anh đào. Tôi nhớ lại cảm giác tiếc nuối khi đứng đó vì trên cao vậy mà vẫn không thấy được ngôi chùa Chikurin-ji trong cánh rừng bách trên ngọn núi Godaisan đằng xa.

Chưa vội thấy an lạc ngay tại giây phút này mà đã tham tìm đến cảnh sắc khác!

Đức Phật dạy tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến đem lại khổ đau. Tham là ham muốn quá mức vào tài sản, danh vọng, tình cảm. Sân là bực tức, bất mãn khi gặp hoàn cảnh trái ý. Si là u mê, thiếu hiểu biết về bản chất thật của cuộc sống. Mạn là kiêu căng tự đại, coi mình hơn người. Nghi là thiếu lòng tin vào nhân quả, chân lý và điều tốt đẹp. Ác kiến là nhận thức sai lầm về thực tại (gồm năm loại: chấp thân thể là thật, nhìn đời cực đoan, tin theo điều sai quấy, chấp chặt vào thành kiến và chấp sai lầm về giới cấm). Tôi đã được nghe giảng về sáu phiền não này nhưng hành được trong đời sống hàng ngày thiệt không dễ.

Rời lâu đài, chúng tôi theo đoàn du khách xuống chợ Hiromi kiếm quán ăn trưa. Đang đi dọc theo một dãy nhà tự nhiên nghe tiếng xình xịch rồi bốn năm ông bà già “xuất hiện” từ đằng sau những cánh cửa cuốn bằng sắt. Thì ra sau mỗi cánh cửa là phòng kho nhỏ la liệt từ trong ra đến tận lề đường đủ loại các món đồ xưa mà họ đã sắp xếp ngăn nắp để bày bán. Ngang cửa hàng một bà già nhỏ nhắn, tôi dừng lại trước một thùng tách chén, vốn là những thứ tôi mê mẫn – ở Mỹ, đi bất cứ garage sale hay tiệm bán đồ cũ nào tôi cũng kiếm mua mấy cái này! Lần này thì tôi bị thu hút bởi một chiếc muỗng bằng bạc nhỏ xíu có hình trái cà tím, củ cà rốt và củ cải khắc rõ nét trên tay cầm.

Mặc dù bà già ra dấu chiếc muỗng bán chung với bộ tách trà, tôi vẫn khăng khăng hoa tay múa chân ra dấu chỉ muốn mua chiếc muỗng. Tôi không biết tiếng Nhật, bà thì không hiểu tiếng Anh nhưng cuối cùng chắc thấy tôi “hăng máu” quá bà đành nhượng bộ! Và tôi thì hớn hở bỏ chiếc muỗng vào túi xách, mau mắn trả tiền, xin chụp với bà một tấm hình, rồi cúi đầu chào trước khi hí hửng bước đi. Đã tham sân si mà còn lại “mạn” nữa, vì cho là đã “thắng” được bà già.

Nhưng than ôi phiền não đã hết đâu!

Về lại nhà, chiếc muỗng được gói kỹ dưới đáy va-li được tôi đem ra khoe với mấy đứa con rồi sáng nào cũng thích thú lấy ra khuấy cà-phê, mà gấp gáp kiếm không ra thì nhăn nhó và nghi ngờ con dùng rồi không cất lại chỗ cũ. Cho đến một ngày khi tôi đang cầm chiếc muỗng lên dặn nó “Cu, đừng dùng muỗng này của mẹ!” tự nhiên tôi mới ngộ ra là tôi quý chiếc muỗng hơn đứa con mà tôi thương nhất! Mà chiếc muỗng này có phải của tôi hoài mãi đâu; nó từng thuộc về bà già tuốt bên Nhật, xong dến tôi, rồi khi tôi không còn nữa thì chắc nó cũng trôi dạt về tay người khác. Hoặc không chừng bị mất đi như lâu đài Kochi đã từng bị đốt cháy rồi biết đâu 22 năm sau lại hiện hữu trong ly trà của một Gen Z, Gen Alpha, Gen Beta nào đó.

Tôi kể chuyện này mong độc giả báo Tinh Tấn đọc cho vui nhưng cũng để nhắc mình là chiếc muỗng nhỏ xíu đã dạy tôi muốn bớt phiền não phải ráng thực hành chánh niệm và tiêu trừ si mê tham ái trong mỗi giây phút.⧫