Trong lãnh vực thần học và huyền bí học, Linh Mục Thomas Merton là một trong các nhân vật nổi bậc nhất, có ảnh hưởng sâu rộng về tâm linh tại Hoa Kỳ và Tây Phương trong thế kỷ thứ 20. Linh Mục Merton là một người Mỹ gốc Pháp, thuộc dòng ẩn tu Công Giáo Trappist chuyên sống đơn giản, dùng sự tĩnh tâm để chiêm nghiệm về các giáo lý, sự thiêng liêng, khái niệm thần thánh, và thực tại. Đối với xã hội, Linh Mục Merton luôn đề cao tinh thần liên tôn giáo, thương yêu đồng loại, và chống bạo động, chống chiến tranh.

Tuy sống ngắn ngủi có 53 năm (sanh năm 1915-mất năm 1968), Linh Mục Thomas Merton đã viết hơn 50 tựa sách trong 27 năm hành đạo. Trong tinh thần tìm hiểu các tôn giáo bạn, Linh Mục đã tìm gặp các tu sĩ Á Đông đương thời để trao đổi kiến thức cũng như kinh nghiệm tu hành. Linh Mục đã có dịp tiếp chuyện với Thầy Nhất Hạnh (1926-2022) tại Tu Viện Đức Mẹ Gethsemani ở tiểu bang Kentucky năm 1966.

Vào năm 1968, Linh Mục Thomas Merton thực hiện một chuyến du hành qua các nước Châu Á, nơi Linh Mục đã gặp một số các vị danh tăng như Đức Đạt Lai Lạt Ma trẻ hơn Linh Mục khoảng 20 tuổi. Một tăng sĩ khác mà Linh Mục Merton được tiếp xúc và để lại cho Linh Mục nhiều ấn tượng nhất là Thầy Chatral Rinpoche (1913-2015), một tăng sĩ Tây Tạng cùng trang lứa với Linh Mục.

Khi đó Thầy Chatral Rinpoche đã nhập thất tu thiền trên núi hơn ba mươi năm, sống trong trạng thái chiêm nghiệm tĩnh lặng mà Linh Mục Merton cũng đã trải nghiệm cho chính bản thân mình tại Kentucky. Trong buổi đàm đạo tại Darjeeling, Ấn Độ, Thầy Chatral Rinpoche đã nhận xét Linh Mục Merton là một vị Bích Chi Phật, hay Độc Giác Phật.

Với vị thầy Phật giáo này, Linh Mục Merton đã phát nguyện thực hành Bồ Tát Hạnh, cam kết tu hành tinh tấn để đạt giác ngộ vì sự lợi ích cho tất cả chúng sanh. Chính Linh Mục Merton đã viết những điều trên trong nhật ký và bày tỏ sự ngưỡng mộ dành cho Thầy Chatral Rinpoche.

Linh Mục Merton vốn đã tiến xa trên hành trình tu tập của bản thân. Vài tháng trước khi lên đường sang Á Châu, Linh Mục đã viết mấy dòng như sau trong nhật ký:

“Tôi chính là sự nghèo khó tuyệt đối của Thiên Chúa. Tôi là sự trống rỗng, nhỏ bé, hư vô, và lạc loài của Ngài. Khi thấu hiểu được điều này, tôi tỏa sáng trong sự tự do của Ngài – nơi Thiên Chúa tự hạ mình trong tôi – chính là sự viên mãn của ân sủng. Yêu thương tất cả, không oán ghét một ai, đó chính là hoa quả và biểu hiện của tình yêu dành cho Thiên Chúa, là sự bình an và mãn nguyện.”

Về cuộc gặp gỡ tại Darjeeling, Linh Mục ghi chép mấy đoạn như sau trong Nhật Ký Á Châu:

“… Và thầy Chatral, vị Rinpoche vĩ đại nhất mà tôi từng gặp từ trước đến nay, một con người cho tôi nhiều ấn tượng. Thầy Chatral trông giống như một bác nông phu khỏe mạnh, khoác trên mình chiếc áo kiểu Bhutan buộc dây ở cổ, đầu đội một chiếc mũ len màu đỏ.

“Ông để râu khoảng một tuần chưa cạo, đôi mắt sáng ngời, giọng nói mạnh mẽ, và diễn đạt ý tưởng rất lưu loát. Chúng tôi bắt đầu trò chuyện về pháp môn Dzogchen (Đại Viên Mãn), về thiền định theo truyền thống Nyingma (Cổ Mật Giáo), về sự giác ngộ trực tiếp. Chúng tôi nhanh chóng nhận ra rằng cả hai cùng có những quan điểm như nhau. Chúng tôi đã trò chuyện suốt hai tiếng đồng hồ mà có lẽ lâu hơn, đề cập đến nhiều đề tài mà hầu hết xoay quanh tư tưởng Đại Viên Mãn, một số về giáo lý Thiên Chúa Giáo so sánh với khái niệm Pháp Thân của Phật Giáo, về Chúa Phục Sinh, về nỗi khổ đau, lòng từ bi đối với mọi chúng sanh, cũng như động lực giúp đỡ người khác. Tất cả các đề tài ấy cuối cùng đều quy về Đại Viên Mãn, về tánh không tuyệt đối, về sự hợp nhất giữa tánh không và lòng từ bi, vượt xa khỏi Pháp Thân hay Thiên Chúa để tiến đến tánh không hoàn hảo tối thượng.

“Thầy Chatral nói rằng ông đã dành hơn ba-mươi năm thiền định trong sự tĩnh lặng nhưng vẫn chưa đạt đến tánh không hoàn toàn; tôi cũng thú nhận mình cũng chưa đạt được điều đó. Điều không nói hoặc chỉ gợi ý trong cuộc trò chuyện chính là sự thấu hiểu trọn vẹn giữa chúng tôi: cả hai đều cảm nhận rằng mình đang đứng bên ngưỡng cửa của một sự giác ngộ vĩ đại, và chúng tôi đang nỗ lực bằng mọi cách để bước vào đó, để tan biến vào trong đó. Việc chúng tôi được gặp nhau quả là một ân huệ lớn lao.

“Ước gì tôi được gặp thầy Chatral nhiều hơn nữa. Có lúc ông bất chợt gọi tôi là Rangjung Sangay (có nghĩa là một vị Bích Chi Phật), còn bản thân ông thì được gọi là “Sangay Dorje” (tạm dịch Kim Cang Giác Ngộ). Ông viết dòng chữ Rangjung Sangay bằng tiếng Tây Tạng tặng tôi và bảo rằng, khi tôi bước vào vương quốc vĩ đại hay Cung Điện ấy, thì nước Mỹ cùng tất cả những gì thuộc về nó sẽ chẳng còn nghĩa lý gì nữa.

“Ông nghiêm chỉnh nói với tôi rằng, có lẽ cả ông và tôi sẽ đạt được quả vị Phật trọn vẹn trong kiếp sau, hoặc thậm chí ngay trong kiếp này. Trước lúc chia tay, chúng tôi đã như lập một lời giao ước: cả hai sẽ nỗ lực hết mình để đạt được điều đó ngay trong cuộc đời này.

“Tôi vô cùng xúc động, bởi vì quả thật ông ấy là một bậc đại nhân thực thụ, một hành giả Đại Viên Mãn chân chính, một vị thầy xuất sắc nhất trong các vị Lạt-ma phái Cổ Mật Giáo. Từ nơi ông toát lên vẻ giản dị và giải thoát trọn vẹn. Nếu tôi muốn tu tập với một vị đạo sư Tây Tạng, thì tôi nghĩ thầy Chatral chính là người mà tôi sẽ chọn.”⧫