*Đọc 5 phút*

Thư Tòa Soạn

Kinh điển Phật giáo thường nói đến ba đặc tính căn bản của mọi hiện hữu, gọi là Tam pháp ấn: Vô thường, Khổ và Vô ngã. Trong Kinh Pháp Hoa có câu: “Tam giới vô an, du như hỏa trạch” (三界無安，猶如火宅), nghĩa là ba cõi không an ổn, ví như một ngôi nhà đang cháy. Hình ảnh ấy gợi nhắc rằng thế giới luân hồi vốn luôn biến động và tiềm ẩn khổ đau.

Tuy giáo lý vô thường đã được kinh điển nhiều lần nhấn mạnh, con người vẫn thường mặc nhiên xem thế giới mình đang sống là một thực tại ổn định. Ta dễ tin rằng gia đình, tài sản và những điều đang nắm giữ có thể tồn tại lâu dài. Nhưng dưới ánh sáng của giáo lý duyên sinh, mọi hiện tượng đều do nhiều điều kiện hòa hợp mà thành, nên cũng không ngừng biến đổi và tan rã. Không chỉ riêng thế giới này, mà toàn bộ tam giới — dục giới, sắc giới và vô sắc giới — cho đến vô số thế giới trong tam thiên đại thiên thế giới cũng đều vận hành trong quy luật sinh thành và hoại diệt.

Thế giới vật chất do tứ đại: địa, thủy, hỏa và phong hòa hợp mà thành. Khi duyên hội đủ thì kết hợp, khi duyên tan rã thì phân tán. Quy luật ấy không chỉ chi phối vũ trụ mà còn hiện hữu nơi chính thân người. Nhận thức sâu sắc về vô thường vì thế không chỉ là một hiểu biết triết học, mà còn mở ra thái độ sống tỉnh thức trước cuộc đời luôn biến động.

Khi đã có cộng hưởng thì dù một chấn động nhỏ cũng gây dao động. Do quả đất quá lớn nên nhiều khi chúng ta không cảm nhận được hết những biến chuyển tinh vi ấy. Thế nhưng các loài động vật như chim, kiến, cá… lại nhạy cảm hơn chúng ta. Trước thiên tai như động đất, lũ lụt, bão tố, nhiều loài đã có thể linh cảm và tìm cách tránh né trước.

Còn chiến tranh, bom đạn, tên lửa… con người làm sao có thể tránh khỏi nếu nghiệp lực đã chín muồi? Tất cả đều do nghiệp và quả chi phối. Quá khứ liên hệ đến hiện tại, hiện tại lại dẫn đến tương lai.

Chiến tranh Việt Nam là một ví dụ. Ngày 30.4.1975 chỉ là dấu mốc chấm dứt một cuộc chiến về mặt quân sự, nhưng trong tâm thức nhiều người, hận thù chưa hẳn đã nguôi ngoai. Nợ nước, nợ nhà, nợ đồng bào… bên nào cũng mang nặng trong lòng. Đức Phật đã dạy rất rõ: “Hận thù không thể diệt hận thù, chỉ có từ bi mới diệt được hận thù.” Nếu người Phật tử biết học và hành theo tinh thần bao dung ấy, thì thế giới mới có hy vọng về một nền hòa bình lâu dài.

Nhìn rộng ra thế giới hôm nay – từ Hoa Kỳ, Nga, Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản, Anh, Pháp, Đức, Canada v.v. – ở đâu rồi cũng có vấn đề: nghèo đói, mù chữ, buôn người, bóc lột lao động, đàn áp nhân quyền, xung đột tôn giáo. Con người muốn vượt qua khổ đau nhưng lại chọn bạo lực, chiến tranh và thôn tính lẫn nhau làm phương tiện. Kẻ mạnh tạm thời thắng, nhưng vết thương lòng vẫn còn đó.

Chiến sự giữa Nga và Ukraine đã kéo dài nhiều năm, gây tổn thất to lớn về sinh mạng và tinh thần, vật chất. Hàng trăm nghìn binh sĩ và thường dân thiệt mạng. Câu hỏi “để làm gì?” vẫn chưa có lời đáp trọn vẹn. Nếu hòa bình được tái lập, vật chất có thể tái thiết, nhưng sự mất mát tinh thần ai có thể bù đắp? Nếu con người không học được sự tha thứ và lòng từ bi, thì khổ đau sẽ tiếp tục tái diễn dưới hình thức khác.

Trong bối cảnh ấy, nhu cầu tâm linh lại trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Năm nay, dù Tết và rằm tháng Giêng rơi vào ngày làm việc, số người về chùa lễ Phật đầu năm vẫn rất đông. Đó là minh chứng cho nhu cầu tìm về nội tâm. Đoàn bộ hành vì hòa bình của Sư Tuệ Nhân đi xuyên nhiều tiểu bang Hoa Kỳ suốt hơn ba tháng được dân chúng Mỹ hoan nghênh đón rước, tặng quà, dâng hoa… cũng là một biểu tượng cho khát vọng ấy.

Con người ngày nay mất niềm tin vào nhau nên muốn tìm về sự an ổn nội tâm. Điều này không phải các chính trị gia hay kinh tế gia có thể cung cấp được. Chỉ có sự tu tập, hành thiền, niệm từng câu Phật hiệu mới giúp chúng ta quay về với chính mình.

Dưới thời Hòa Thượng Thích Tuệ Sỹ làm Chánh Thư Ký xử lý Viện Tăng Thống Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất thì Trưởng lão Hòa Thượng Thích Thắng Hoan ở Hoa Kỳ được cung thỉnh vào ngôi vị Tăng Trưởng. Sau khi Hòa Thượng Thích Thắng Hoan viên tịch thì tại Quốc Nội cung thỉnh Trưởng lão Hòa Thượng Thích Phước An đảm trách ngôi vị này. Cách đây không lâu, vào ngày 09.02.2026, Hòa Thượng Thích Phước An cũng vừa viên tịch. Trong thời gian tới Giáo Hội ở trong nước chắc chắn sẽ tìm các bậc Long tượng của Thiền Môn để cung thỉnh vào ngôi vị này. Bởi lẽ Giáo Hội không thể thiếu ngôi vị này, vì là chỗ nương tựa tinh thần của tứ chúng cho cả trong lẫn ngoài nước.

Sắp tới, nhân Đại lễ Phật Đản 2650 – Phật lịch 2570, Tổ đình Viên Giác Hannover, Đức quốc sẽ tổ chức lễ đổ bê tông tầng trệt Học Viện Phật Giáo Viên Giác vào lúc 11 giờ ngày 30.5.2026 (thứ Bảy). Đây là dấu mốc lịch sử cho Phật giáo Việt Nam tại Đức nói riêng và tại Âu Châu nói chung, khi một cơ sở giáo dục cấp đại học đang thành hình. Học Viện Phật Giáo Viên Giác (Đức: Viên Giác Buddhistisches Institut; Hoa: 圓覺佛教大學, Viên Giác Phật Giáo Đại Học) sẽ là nơi đào tạo nhân tài Phật giáo cho cả hàng xuất gia và cư sĩ, nhằm phiên dịch và hoằng truyền kinh điển sang nhiều ngôn ngữ, giúp lời Phật dạy lan tỏa đến nhiều dân tộc.

Trong những ngày gần đây, căng thẳng và xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran lại làm thế giới thêm bất an. Bạo lực nối tiếp bạo lực, trả đũa nối tiếp trả đũa. Rốt cuộc, người chịu khổ nhiều nhất vẫn là dân chúng – những con người không trực tiếp quyết định chiến tranh nhưng lại phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất.

Dưới cái nhìn Phật giáo, mọi xung đột đều bắt nguồn từ tham, sân, si. Khi lòng tham quyền lực, sân hận và sự cố chấp về ý thức hệ chưa được chuyển hóa, thì chiến tranh chỉ là biểu hiện bên ngoài của những phiền não bên trong. Nếu chỉ giải quyết bằng bom đạn và vũ lực mà không chuyển hóa gốc rễ tâm thức, thì hòa bình – nếu có cũng chỉ là tạm thời.

Người Phật tử không đứng về phe phái, cũng không nuôi dưỡng hận thù. Điều cần thiết là phát khởi tâm từ đến tất cả – cho cả người gây chiến lẫn người bị hại – bởi tất cả đều đang bị nghiệp lực và vô minh chi phối. Cầu nguyện cho hòa bình không phải là thái độ thụ động, mà là sự khởi đầu của chuyển hóa nội tâm. Khi mỗi cá nhân biết giảm bớt tham sân si trong chính mình, thì thế giới mới thật sự có nền tảng hòa bình bền vững.

Nguyện ánh sáng từ bi và trí tuệ của Chư Phật, chư Bồ Tát soi sáng thế gian, lắng nghe và thấu hiểu để hóa giải hận thù, đem lại hòa bình cho nhân loại.

Kính lạy Bồ tát Quán Thế Âm, chú lực ngăn trừ chiến tranh, tai họa nước lửa (Kinh Ngũ Bách Danh)⧫